health_safety/comparison/6 دقیقه مطالعه
بررسی تفاوتهای قطعی قلیان و سیگار الکترونیکی بر اساس دادههای سازمان جهانی بهداشت (WHO) و منابع معتبر پزشکی
پاسخ مستقیم
ضرر قلیان بهمراتب بیشتر از ویپ است. قلیان با سوزاندن تنباکو و زغال، حجم عظیمی از قطران، مونوکسید کربن و فلزات سنگین تولید میکند؛ بهطوریکه یک ساعت قلیان معادل ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار دود وارد ریه میکند. ویپینگ با مکانیسم «تبخیر مایع» (بدون سوختن) کار میکند و فاقد قطران و مونوکسید کربن است، اما حاوی نیکوتین میباشد.
قلیان به دلیل سوزاندن همزمان تنباکو و زغال، مواد سمی، قطران و کربن مونوکسید بسیار بالایی تولید میکند. ویپ با حذف فرآیند احتراق، این سموم مرگبار را حذف کرده و جایگزین کمخطرتری برای کاهش آسیب (Harm Reduction) محسوب میشود؛ اما ویپ هم بدون ضرر نیست و نیکوتین دارد.
آب قلیان دود را فیلتر نمیکند؛ فقط آن را خنک میکند تا استنشاق حجم زیاد دود ممکن شود.
زغال روی قلیان عامل اصلی تولید فلزات سنگین و گاز سمی کربن مونوکسید است.
ویپ بر اساس حرارت دادن مایع کار میکند و فاقد فرآیند سوختن (Combustion) است.
یکی از رایجترین تفریحات در خاورمیانه استفاده از قلیان است؛ اما بسیاری هنوز بر این باورند که عبور دود از آب، آن را بیخطر میکند. از سوی دیگر، دستگاههای ویپ و پاد سیستم بهعنوان جایگزینهای مدرن معرفی شدهاند. اما از نظر علمی، واقعاً ضرر قلیان بیشتره یا ویپ؟ پاسخ به این سؤال به تفاوت اساسی میان دو کلمه برمیگردد: «سوختن» در برابر «تبخیر». در این راهنما، با استناد به معتبرترین سازمانهای بهداشتی جهان، این دو روش را کالبدشکافی میکنیم.
ریشهٔ تمام آسیبهای کشندهٔ قلیان و سیگار، پدیدهای به نام احتراق (Combustion) است. در قلیان، تنباکو با حرارت مستقیم زغال داغ میسوزد. این فرآیند سوختن باعث تولید بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی میشود که حداقل ۶۹ مورد از آنها سرطانزا هستند.
در مقابل، دستگاههای ویپ هیچ چیزی را نمیسوزانند. آنها مایع الکترونیکی (جویس یا سالت نیکوتین) را تا دمای مشخصی (معمولاً بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ درجه سانتیگراد) گرم میکنند تا به بخار تبدیل شود. به دلیل نبود احتراق، قطران و خاکستر در ویپینگ تولید نمیشود.
خطرناکترین جنبهٔ قلیان، استفاده از زغال است. سوختن زغال مونوکسید کربن (CO) فراوانی تولید میکند. این گاز سمی جایگزین اکسیژن در گلبولهای قرمز خون میشود و به قلب و عروق فشار شدیدی وارد میکند.
| نوع ماده | در دود قلیان | در بخار ویپ |
|---|---|---|
| قطران (Tar) | بسیار بالا (عامل اصلی سرطان) | صفر (به دلیل نبود احتراق) |
| مونوکسید کربن | بسیار بالا (ناشی از زغال) | صفر |
| فلزات سنگین | بالا (سرب، کبالت از زغال) | بسیار ناچیز (در حد استانداردهای دارویی) |
| نیکوتین | دارد (متغیر بر اساس تنباکو) | دارد (قابل انتخاب و تنظیم) |
خیر، هیچکس ادعا نمیکند که ویپینگ «بیخطر» است (۱۰۰٪ امن). مایع ویپ حاوی نیکوتین است که یک مادهٔ اعتیادآور به شمار میرود. هدف از ویپینگ، کاهش آسیب (Harm Reduction) برای افراد بالغی است که قادر به ترک نیکوتین نیستند و میخواهند از مضرات مرگبار قطران و دود در امان بمانند.
| مورد | تولید قطران | تولید مونوکسید کربن (CO) | فرآیند تولید دود/بخار | تولید خاکستر و بوی بد |
|---|---|---|---|---|
| قلیان | بسیار بالا | بسیار بالا (توسط زغال) | احتراق (سوختن مستقیم) | بله |
| ویپ | صفر | صفر | تبخیر (Vaporization) | خیر |
خیر. آب موجود در قلیان صرفاً دود را خنک میکند و تأثیری در حذف قطران، مونوکسید کربن یا مواد شیمیایی سرطانزا ندارد.
طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، حجم دود استنشاقشده در یک جلسه یکساعتهٔ قلیان برابر با کشیدن ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار است.
خیر. از آنجایی که در دستگاههای ویپ هیچ فرآیند سوختنی (احتراق زغال یا تنباکو) اتفاق نمیافتد، گاز خطرناک مونوکسید کربن تولید نمیشود.
پاد سیستمها و سالت نیکوتینها به دلیل شباهت بیشتر در تأمین سریع نیکوتین و حجم بخار ملایمتر، معمولاً بهترین گزینه برای جایگزینی سیگار و قلیان هستند.
هشدار: ویپینگ حاوی نیکوتین است و نیکوتین یک ماده بهشدت اعتیادآور است.
هشدار: هیچ یک از محصولات دخانی کاملاً بیخطر نیستند. هدف ویپینگ تنها «کاهش آسیب» برای مصرفکنندگان فعلی دخانیات است.
