یکی از رایج‌ترین تفریحات در خاورمیانه استفاده از قلیان است؛ اما بسیاری هنوز بر این باورند که عبور دود از آب، آن را بی‌خطر میکند. از سوی دیگر، دستگاههای ویپ و پاد سیستم به‌عنوان جایگزین‌های مدرن معرفی شده‌اند. اما از نظر علمی، واقعاً ضرر قلیان بیشتره یا ویپ؟ پاسخ به این سؤال به تفاوت اساسی میان دو کلمه برمی‌گردد: «سوختن» در برابر «تبخیر». در این راهنما، با استناد به معتبرترین سازمان‌های بهداشتی جهان، این دو روش را کالبدشکافی می‌کنیم.
تفاوت اصلی: احتراق در قلیان، تبخیر در ویپ
ریشهٔ تمام آسیب‌های کشندهٔ قلیان و سیگار، پدیده‌ای به نام احتراق (Combustion) است. در قلیان، تنباکو با حرارت مستقیم زغال داغ می‌سوزد. این فرآیند سوختن باعث تولید بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی می‌شود که حداقل ۶۹ مورد از آن‌ها سرطانزا هستند.
در مقابل، دستگاههای ویپ هیچ چیزی را نمی‌سوزانند. آن‌ها مایع الکترونیکی (جویس یا سالت نیکوتین) را تا دمای مشخصی (معمولاً بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ درجه سانتی‌گراد) گرم می‌کنند تا به بخار تبدیل شود. به دلیل نبود احتراق، قطران و خاکستر در ویپینگ تولید نمیشود.
مقایسه سموم: قطران و مونوکسید کربن
خطرناک‌ترین جنبهٔ قلیان، استفاده از زغال است. سوختن زغال مونوکسید کربن (CO) فراوانی تولید میکند. این گاز سمی جایگزین اکسیژن در گلبول‌های قرمز خون می‌شود و به قلب و عروق فشار شدیدی وارد میکند.
| نوع ماده | در دود قلیان | در بخار ویپ |
|---|---|---|
| قطران (Tar) | بسیار بالا (عامل اصلی سرطان) | صفر (به دلیل نبود احتراق) |
| مونوکسید کربن | بسیار بالا (ناشی از زغال) | صفر |
| فلزات سنگین | بالا (سرب، کبالت از زغال) | بسیار ناچیز (در حد استانداردهای دارویی) |
| نیکوتین | دارد (متغیر بر اساس تنباکو) | دارد (قابل انتخاب و تنظیم) |
آیا ویپ کاملاً بی‌خطر است؟
خیر، هیچ‌کس ادعا نمی‌کند که ویپینگ «بی‌خطر» است (۱۰۰٪ امن). مایع ویپ حاوی نیکوتین است که یک مادهٔ اعتیادآور به شمار می‌رود. هدف از ویپینگ، کاهش آسیب (Harm Reduction) برای افراد بالغی است که قادر به ترک نیکوتین نیستند و می‌خواهند از مضرات مرگبار قطران و دود در امان بمانند.